HALDEĞİŞTİRME

Arı maddelerin katı,sıvı ve gaz hallerinin ısı etkisiyle birbirine dönüşmesine hal değişimi denir.Örneğin buzluktan çıkarılan buz sıcak bir odada bekletilirse, ya da ısıtılırsa,ısı alarak erir ve sıvı hale dönüşür.Sıvı haldeki su ısıtılırsa, buharlaşarakgaz haline dönüşür. Arı maddelerin ısı etkisiyle, fiziksel hallerinin birbirinedönüşümünü aşağıdaki gibi gösterebiliriz.

Katı - Sıvı - Gaz yönündeki değişmelerle ilgilişunları söyleyebiliriz :

• Düzensizlik artar.

• Tanecikler arasıuzaklık artar.

• Hacmi büyür.

• Özkütlesi küçülür.

• Kütlesi değişmez.

• Tanecikler arasıçekim kuvveti azalır.

• Isı alır(endotermiktir).

• Molekül yapısı(formülü) değişmez.

Erime ve Donma : Katı haldeki maddelerin ısıalarak sıvı hale geçmesine erime denir. Katının eridiği sıcaklığa erime noktası denir. Sıvı haldeki maddelerinısı kaybederek katı hale dönüşmesine donma denir. Sıvının donduğu sıcaklığa dadonma noktası denir. Erime sıcaklığının altında bulunan bir katı ısıtıldığındahemen erimez. Sıcaklığı erime noktasına ulaşınca erimeye başlar. Katının tümüeriyinceye kadar sıcaklık sabit kalır. Katı miktarı ve ısı kaynağının gücüerime noktasını değiştirmez. Sıcaklığı donma noktasının üstünde olan bir sıvısoğutulduğunda, hemen donma olayı görülmez. Isı kaybeden sıvının sıcaklığıazalır. Sıcaklık belli bir değere düştüğünde donma olayı gerçekleşir. Donmasüresince sıcaklık

sabit kalır. Sıvımiktarının değişmesi donma noktasını değiştirmez.

• Arı bir maddeninerime ve donma sırasında sıcaklığı sabit kalır.

• Arı bir maddeninerime sıcaklığı donma sıcaklığına eşittir.

• Erime ve donmasıcaklığı maddeler için ayırt edici özelliktir.

• Erime sırasındahacmi büyüyen maddelerin üzerindeki dış basınç artarsa erime noktası yükselir.Böyle maddelerin katısı, kendi sıvılarının içinde batar.

• Erime sırasındahacmi küçülen maddelerin üzerindeki dış basınç artarsa erime noktası düşer.Böyle maddelerin katısı, kendi sıvılarında yüzer.

• Arı bir maddeniniçerisine yabancı katı maddeler atılarak bir çözelti oluşturulursa erime vedonma sıcaklığı değişir. Örneğin buza tuz serpilirse, buz 0 °C den daha düşüksıcaklıkta erir.

Birsıvının buharlaşma hızı,

• Sıvının cinsine,

• Ortamın basıncına,

• Sıvınınsıcaklığına

• Sıvı yüzeyininbüyüklüğüne,

• Ortamdaki nemoranına, bağlıdır.

Yoğunlaşmave Yoğunlaşma Noktası

Yoğunlaşma,buharlaşma olayının tersi olup, gaz halden sıvı hale geçme olayıdır. Örneğin subuharı soğuk ortamda ısı kaybederek yoğunlaşır ve su damlacıkları oluşur.Buzdolabından çıkarılan su dolu cam şişenin dış yüzeyinin buğulanması, kışınsoğuk havalarda servis araçlarının camlarının buğulanması yoğunlaşmaörnekleridir.

Süblimleşme: Katı haldeki bir maddenin ısıaldığında sıvılaşmadan gaz haline dönüşmesine süblimleşme denir. Örneğin katınaftalin ve katı iyot ısıtıldıklarında sıvılaşmadan gaz haline dönüşürler.Süblimleşme olayının tersine kırağılaşma denir.

Kaynamave Yoğunlaşma

Kaynama ve Kaynama Noktası Isıtılan bir sıvınınsıcaklığı belirli bir sıcaklığa ulaştığında,

sıvının her yerindenkabarcıklar çıkmaya başlar. Sıvının her yerinden kabarcıklar halindeki bu hızlıbuharlaşma olayına kaynama denir. Kaynama olayının gerçekleştiği sıcaklığa kaynama noktası denir.

Kaynama vebuharlaşma farklı kavramlardır. Sıvılar her sıcaklıkta buharlaşır. Ancak bellibir sıcaklıkta kaynar. Sözgelimi su her sıcaklıkta buharlaşır. Odasıcaklığındaki su ısıtıldığında sıcaklığı ve buharlaşma hızı artar. 1 atm dışbasınçta suyun sıcaklığı 100°C ye ulaşınca, kaynama olayı gerçekleşir.

• Bir sıvının buharbasıncı dış basınca eşit olunca sıvı kaynamaya başlar.

• Arı bir maddeninkaynama ve yoğunlaşma sırasında sıcaklığı sabittir.

• Kaynama veyoğunlaşma sıcaklığı maddeler için ayırt edici özelliklerdir.

• Arı bir sıvınıniçinde katı bir madde çözülürse kaynama sıcaklığı yükselir. Donma sıcaklığıdüşer. Örneğin, suya tuz atılırsa 100 °C nin üstünde kaynar, 0°C nin altındadonar.

Birsıvının kaynamaya başladığı sıcaklık;

• Sıvının türüne,

• Sıvı üzerindekidış basınca,

• Uçucu olmayan birmaddenin (katı) sıvı içinde çözünen miktarına bağlıdır.

• Isı kaynağınıngücüne ve sıvının miktarına bağlı değildir.